İl Özel İdaresinin,veya İl Tüzel Kişiliğinin kuruluş kanunu,16 Mayıs 1987 tarih ve 3360 sayılı kanunla değişikliğe uğrayarak İl Özel İdaresi kanunu adını alan 1913 tarihli İdare-i Umumiye-i Vilayet kanunundur. Organları; Vali,İl Genel Meclisi ve İl daimi Encümenidir.

Vali İl Özel İdaresinin, başı, yetkilisi ve icra organıdır. Atama ile işbaşına getirilir. İl Özel İdare Kanunu ve diğer kanunlarla İl Özel idaresine verilen görevleri İl Genel Meclisinin kararı gereğince ve İl Özel İdare Müdürlüğü teşkilatı ile yürütülür. Genel İdareye (Merkezi İdareye) ait İl Kuruluşlarını da Özel idare hizmetlerinde kullanabilir

İl Özel İdaresinin görev alanı bulunduğu il sınırları içerisindedir. Bazı hallerde komşu iller ile müşterek hizmetlerde yürütülebilir. İl Özel İdarelerinin kuruluşu herhangi bir şekle bağlı değildir. Yeni bir il kurulduğunda, o ilde özel idare teşkilatı da kendiliğinden kurulmuş olmaktadır.

İl Özel İdareleri, cumhuriyetin ilk yıllarında kırsal kesime yönelik olanlar başta olmak üzere, yerel nitelikli pek çok kamu işleminin yürütülmesini üstlenmiştir. Ancak, zaman içerisinde çıkartılan teşkilat kanunları ile özel idareye ait görevler Bakanlıklar ve diğer merkezi idare kuruluşları tarafından üstlenilmiştir. Halen il özel idareleri , merkezi idare kuruluşları tarafından yürütülen kamu hizmetlerine yardımcı bir unsur gibi faaliyet göstermektedir.

İl Özel İdareleri ;
5302 Sayılı İl Özel İdaresi Kanunu (Madde 3)
a)İl Özel İdaresi; İl halkının mahalli ve müşterek nitelikteki ihtiyaçlarını karşılamak üzere kurulan ve karar organı seçmenler tarafından seçilerek oluşturulan, idari ve mali özerkliğe sahip kamu tüzel kişisini,
b)İl Özel İdaresinin organları; İl Genel Meclisini, İl encümenini ve valiyi, ifade eder.

5302 Sayılı İl Özel İdaresi Kanunu (Madde 6)
İl Özel İdaresi mahalli müşterek nitelikte olmak şartıyla;
a) Gençlik ve spor, sağlık , tarım , sanayi ve ticaret, Belediye sınırları olan Büyükşehir Belediyeleri hariç ilin çevre düzeni planı, bayındırlık ve iskan, toprağın korunması, erozyonun önlenmesi, kültür, sanat, turizm, sosyal hizmet ve yardımlar, yoksullara mikro kredi verilmesi, çocuk yuvaları ve yetiştirme yurtları, ilk ve orta öğretim kurumlarının arsa temini , binaların yapım, balım ve onarımı ile diğer ihtiyaçlarının karşılanmasına ilişkin hizmetleri il sınırları içinde,
b)İmar, yol,su, kanalizasyon, katı atık, çevre, acil yardım ve kurtarma, orman köylerinin desteklenmesi, ağaçlandırma, park ve bahçe tesisine ilişkin hizmetleri belediye sınırları dışında,
Yapmakla görevli ve yetkilidir.

Toplam Kadro :146
Dolu Kadro : 74
Boş Kadro : 72
Daimi İşçi :344
Geçici İşçi : 1
Sözleşmeli : 1
Birim Müdürü : 8

Vali, İl Özel İdaresinin başı ve tüzel kişiliğinin temsilcisidir. (5302 Sayılı Kanunun 29. Mad.)

a) İl Özel İdaresi Teşkilatının en üst amiri olarak il Özel İdaresi teşkilatını sevk ve idare etmek,il özel idaresinin hak ve menfaatlerini korumak.
b) İl Özel İdaresini stratejik plana uygun olarak yönetmek, il özel idaresinin kurumsal stratejilerini oluşturmak, bu stratejilere uygun olarak bütçeyi, il özel idaresi faaliyetlerinin ve personelinin performans ölçütlerini hazırlamak ve uygulamak, izlemek ve değerlendirmek, bunlarla ilgili raporları meclise sunmak.
c) İl Özel İdaresini Devlet dairelerinde ve törenlerde, davacı veya davalı olarak da yargı yerlerinde temsil etmek veya vekil tayin etmek.
d) İl encümenine başkanlık etmek.
e) İl özel İdaresinin taşınır ve taşınmaz mallarını idare etmek
f) İl özel idaresinin gelir ve alacaklarını takip ve tahsil etmek.
g) Yetkili organların kararını almak şartıyla sözleşme yapmak
h) İl genel meclisi ve encümen kararlarını uygulamak.
i) Bütçeyi uygulamak, bütçede meclis ve encümenin yetkisi dışında kalan aktarmaları yapmak.
j) İl özel İdaresi personelini atamak
k) İl özel idaresi, bağlı kuruluşlarını ve işletmelerini denetlemek.
l) Şartsız bağışları kabul etmek.
m) İl halkının huzur, esenlik, sağlık ve mutluluğu için gereken önlemleri almak.
n) Bütçede yoksul ve muhtaçlar için ayrılan ödeneği kullanmak
o) Kanunlarla il özel idaresine verilen ve il genel meclisi veya il encümeni kararını gerektirmeyen görevleri yapmak ve yetkileri kullanmak

il özel idaresinin karar organıdır ve ilgili kanunda gösterilen esas ve usullere göre ildeki seçmenler tarafından seçilmiş üyelerden oluşur. (5302 sayılı Kanununun 9. Mad.)

a)Stratejik plan ile yatırım ve çalışma programlarını, il özel idaresi faaliyetlerini ve personelinin performans ölçütlerini görüşmek ve karara bağlamak.
b)Bütçe ve kesin hesabı kabul etmek, bütçede kurumsal kodlama yapılan birimler ile fonksiyonel sınıflandırmanın birinci düzeyleri arasında aktarma yapmak.
c)İl çevre düzeni planı ile belediye sınırları dışındaki alanların imar planlarını görüşmek ve karara bağlamak.
d)Borçlanmaya karar vermek
e)Bütçe içi işletmeler ile Türk Ticaret Kanununa tabi ortaklıklar kurulmasına veya bu ortaklıklardan ayrılmaya, sermaye artışına ve gayrimenkul yatırım ortaklığı kurulmasına karar vermek.
f)Taşınmaz mal alımına, satımına, trampa edilmesine, tahsisine, tahsis şeklinin değiştirilmesine veya tahsisli bir taşınmazın akar haline getirilmesine izin; üç yıldan fazla kiralanmasına ve süresi yirmi beş yılı geçmemek kaydıyla bunlar üzerinde sınırlı ayni hak tesisine karar vermek
g)Şartlı bağışları kabul etmek
h)Vergi, resim ve harç dışında kalan miktarı beş milyardan yirmi beş milyar Türk Lirasına kadar ihtilaf konusu olan özel idare alacaklarının anlaşma ve tasfiyesine karar vermek (Anayasa mahkemesi iptal)
i)İl Özel İdaresi adına imtiyaz verilmesine ve il özel idaresi yatırımlarının yap- işlet veya yap-işlet- devret modeli ile yapılmasına,il özel idaresine ait şirket, işletme ve iştiraklerin özelleştirilmesine karar vermek.
j)Encümen üyeleri ile ihtisas komisyonları üyelerini seçmek
k)İl özel idaresi tarafından çıkarılacak yönetmelikleri kabul etmek.
l)Norm kadro çerçevesinde il özel idaresinin ve bağlı kuruluşlarının kadrolarının ihdas,iptal ve değiştirilmesine karar vermek.
m)Yurt içindeki ve yurt dışındaki mahalli idareler ve mahalli idare birlikleriyle karşılıklı işbirliği yapılmasına karar vermek.
n)Diğer mahalli idarelerle birlik kurulmasına, kurulmuş birliklere katılmaya veya ayrılmaya karar vermek.
o)İl özel idaresine kanunlarla verilen görev ve hizmetler için uygulanacak ücret tarifesini belirlemek.

valinin başkanlığında, il genel meclisinin her yıl kendi üyeleri arasından bir yıl için gizli oyla seçeceği beş üye ile biri mali hizmetler birim amiri olmak üzere valinin her yıl birim amirleri arasından seçeceği beş üyeden oluşur. Valinin katılamadığı encümen toplantısına genel sekreter başkanlık eder. Encümen toplantılarına gündemdeki konularla ilgili olarak, İlgili birim amirleri vali tarafından oy hakkı olmaksızın görüşleri alınmak üzere çağrılabilir.( 5302 Sayılı Kanunun 25.Md)

İl Daimi Encümeni, İl Özel İdaresinin görevleri ile ilgili konularda kararlar alır. İl Özel İdaresi daha çok kırsal kesime hizmet götürme çabası içinde olup, ayrıca şehir merkezinde de yatırımları bulunmaktadır.

a)Stratejik Plan ve yıllık çalışma programı ile bütçe ve kesin hesabı inceleyip il genel meclisine görüş bildirmek.
b)Yıllık çalışma programına alınan işlerle ilgili kamulaştırma kararlarını almak ve uygulamak.
c)Öngörülmeyen giderler ödeneğinin harcama yerlerini belirlemek.
d)Bütçede fonksiyonel sınıflandırmanın ikinci düzeyleri arasında aktarma yapmak
e)Kanunlarda öngörülen cezaları vermek.
f)Vergi, resim ve harçlar dışında kalan ve miktarı beş milyar Türk Lirasına kadar olan ihtilafların sulhen halline karar vermek.
g)Taşınmaz mal satımına , trampa edilmesine ve tahsisine ilişkin kararları uygulamak , süresi üç yılı geçmemek üzere kiralanmasına karar vermek.
h)Belediye sınırları dışındaki umuma açık yerlerin açılış ve kapanış saatlerini belirlemek.
i)Vali tarafından havale edilen konularda görüş bildirmek.
j)Kanunlarla verilen diğer görevleri yapmak.

Muhasebe, bütçe, gelir hizmetleri,kesin hesap, mizan, ayniyat memurluğu,mali iş ve işlemler ile Valilik Makamınca tevdi edilecek diğer iş ve işlemler

İş Kanunu ve Devlet Memurları Kanunu çerçevesinde personelin özlük hakları ile ilgili yürütülecek iş ve işlemler. Hizmet içi eğitimler,maaş bordroları, memur ve işçilerin sicil, terfi, tayin işleri, disiplin kurulları iş ve işlemleri, sivil savunma hizmetleri ile Valilik Makamınca tevdi edilecek diğer iş ve işlemler.

Her türlü hukuki görüş, avukatlık ve hukuk bürosu hizmetleri ile Valilik Makamınca tevdi edilecek diğer iş ve işlemler.